FANDOM


Türk kelimesi, yazılı tarih kaynaklarında ilk kez Çin kaynaklarında geçmektedir. "Türk" sözcüğünün etimolojisi, yani kökeni ve özgün anlamı, açık değildir. 10. yüzyıla ait Uygurca metinlerde Türk, "güç, kuvvet" anlamında kullanılmıştır. Ancak Göktürk Kağanlığı'nın çözülmesinden iki küsür yüzyıl sonrasına ait olan bu kullanımın, siyasi/tarihi bir referansa sahip olması olasılığı güçlüdür.

Enteresan Bulgular Edit

Türkler’in eski bir kavim oluşu araştırmacıları Türk adını en eski tarih kaynaklarında aramaya sevketmiştir. Geçen asırdan beri birçok bilgin tarafından ileri sürülen görüşlere göre, Heredotos’un doğu kavimleri arasında zikrettiği Targitalar, veya “İskit” topraklarında oturdukları söylenen “Tyrakae” (Yurkae) veya Tevrat’ta adları geçen Togharmanlar, veya eski Hint kaynaklarında tesadüf edilen Turukhalar (veya Turuşka), veya Thraklar, veya eski Ön Asya çivi yazılı metinlerde görülen Turukkular, veya Çin kaynaklarında M.Ö., 1. bin içinde rol oynadıkları belirtilen Tikler ( veya Di) ve hatta Troialılar vb.'da Türk sözcüğüne benzer kavramlara rastlanmaktadır.

İslam kaynaklarında teferruatlı şekilde nakledilen İran menşeli Zend-Avesta rivayetleri ile, İsrail menşeli Tevrat rivayetlerinde de “Türk” adı aranmış Nuh’un torunu (Yafes’in oğlu) Türk’de, veya İran rivayetindeki Feridun (Thraetaona)’un oğlu Tûrac veya Tûr (Tûran, buradan geliyor) da Türk adını taşıyan ilk kavim olarak gösterilmek istenmiştir.

Tevrat rivayetlerinde Nuh tufanından sonra Nuh peygamber dünyayı üç oğlu arasında pay etmiştir. Yafes’e Orta Asya ve Çin ülkeleri düşmüş, Yafes ölürken tahtını sekiz oğlundan biri olan “Türk”e bırakmıştır.

Yazılı Tarihte Türk Kelimesi Edit

Türk kelimesinin yazılı olarak kullanılması ilk defa MÖ 1328 yılında Çin tarihine “Tu-Kiu” şeklinde görülmektedir.

Türk adının tarih sahnesine çıkışı MS. VI. yy’da kurulan Gök-Türk Devleti ile olmuştur. Orhun kitabelerinde yer alan “Türk” adı daha çok “Türük” şeklinde gösterilmektedir. Bundan dolayı Türk kelimesini Türk Devleti’nin ilk defa resmî olarak kullanan Göktürklerdir. Gök-Türkler’in ilk dönemlerinde Türk sözü bir devlet adı olarak kullanılmışken, sonradan tüm ulusu ifade etmek için kullanılmaya başlanmıştır.

MS.585 yılında Çin İmparatoru’nun Türk Kağanı İşbara’ya yazdığı mektupta “Büyük Türk Kağanı” diye hitap etmesi, İşbara Kağan’ın ise Çin imparatoruna verdiği cevabî mektupta “Türk Devleti’nin Tanrı Tarafından Kuruluşundan bu yana 50 Yıl Geçti” hitapları Türk adını resmîleştirmiştir.

Göktürk yazıtlarında Türk sözü daha çok “Türk Budun” şeklinde geçmektedir. Türk Budun’un ise Türk Milleti olduğu bilinmektedir Dolayısıyla Türk adı bu dönemlerde bir topluluğun veya kavmin isminden ziyade, siyasi bir mensubiyeti belirleyen bir kelime olarak görülmektedir. Yani Türk soyuna mensup olan bütün boyları ve toplulukları ifade etmek üzeri millî bir isim haline gelmiştir.

Etimolojik Çıkarımlar Edit

Türk adına gerek kaynaklarda, gerek araştırmalarda türlü anlamlar verilmiştir: T’u-küe (Türk) = miğfer (Çin kaynakları); (Türk) = terk (İslam kaynakları); Türk = olgunluk çağı; Takye = deniz kıyısında oturan adam, cezb etmek vb. gibi anlamlar ve tefsirler yer almıştır.

Miğfer Edit

Eski Çinliler Türk adını miğfer anlamında kullanıyorlardı. Miğfer ve korunmadan geldiği ileri sürülmektedir. Miğfer anlamında Türk sözcüğünün ise Türklerin genelde Altay dağları eteklerinde bulunduklarından Çinlilerce buradan soyutlama yapıldığı yönündedir.

Türemek Edit

Geçen asırda A. Vambery’nin bilimsel izaha doğru ilk adım kabul edilen fikrine göre, “Türk” kelimesi “türemek”den çıkmıştır. Z. Gökalp adı “türeli” (kanun ve nizam sahibi) diye açıklamıştır. W. Barthold’un düşuncesi de buna yakındır.

Türk sözcüğüne ilişkin sözkonusu yaygın hipoteze göre, Türk adının Orta Asya Türk lehçelerinde "kök, soy, asl, ırk" anlamına gelen tür sözcüğüyle ilişkili olduğudur. Bu durumda belki "bir kökten çıkmak, bitmek, türemek" anlamında bir *tü- fiil kökü varsayılabilir. Buna göre tüp (kök), tüğ (bir kökten çıkan şey, kıl, tüy), tür (kök, asl, ırk) ve belki tükemek (tamamen bitmek) aynı kökün türevleri olmalıdır. Buna göre, Tür-(ü)k ise muhtemelen "belli bir soydan gelen" ya da "ortak bir atadan türeyen" anlamına gelmektedir. Eski Türk inancında ortak ata (dişi kurt) mitinin oynadığı merkezi rol gözönüne alınırsa, Türk etnoniminin de bu mitolojik geçmişe atıfta bulunması akla yakın görünmektedir.

Güçlü Edit

“Türk” sözünün cins ismi olarak “güç-kuvvet” (sıfat durumu ile: güçlü-kuvvetli) manasında olduğu 10. yüzyıldan kalan Uygurca bir Türkçe vesikadan anlaşılmıştır. Buradaki “Türk” kelimesinin millet adı olan “Türk” sözü ile aynı olduğu A. V. Le Coq tarafından ileri sürülmüş ve bu, Gök-Türk kitabelerinin çözücüsü V. Thomsen tarafından da kabul edilmiş (1922), daha sonra aynı husus Nemeth’in tetkikleri ile tamamen ispat edilmiştir.

İran kaynaklarında Türk sözü “Güzel İnsan” karışlığında kullanılırken, XI. Yy’da Kaşgarlı Mahmut “Türk adının Türkler’e Tanrı tarafından verildiğini” belirterek, “Gençlik, kuvvet, kudret ve olgunluk çağı” demek olduğunu bir kez daha belirtmiştir. Genel görüş olarak tarihçiler ise Türk kelimesinin “Güçlü- kuvvetli” anlamına geldiğini kabul etmektedirler.

Ancak Göktürk Kağanlığı'nın çözülmesinden iki yüzyıl sonrasına ait olan bu kullanımın, siyasi/tarihi bir referansa sahip olması olasılığı güçlüdür.

Kul Edit

Eski yazıları okuyabilen Kazım Mirşan'a göre, Türk, tür-ök şeklinde bir bileşik isimdir. Bu görüşe kanıt olarak Türk sözcüğünün Tatarca'da Türük, Yakutça'da Türök biçiminde olduğudur. Ök sözcüğünün anlamı muğlak olmakla birlikte, bazı kaynaklarda "evrensel, tanrısal, tanrıya bağlı, tanrı (evren) güvencesinde, evrene dayanan, evrenden gelen, varlık, olu" anlamında yorumlanmıştır. Ön Türk kültürü ve dili üzerine araştırmalar yapan Kazım Mirşan ve Haluk Tarcan ise bu görüşe bağlı bir köken açıklaması sunarlar; tanrısal tür, göksel cins, rabbani cins, tanrılı tür.

Bu durumda tür-ök sözcüğünün bir yorumla "evrene/tanrıya ait insan topluluğu (türü)" anlamına geldiği ileri sürülmektedir.

Ulus adı olarak kullanılması Edit

Türk” kelimesini resmi adı olarak ilk kullanan siyasi oluşum Göktürk imparatorluğudur (552-774). Bütün bunlar, “Türk” adının aslında belirli bir topluluğa mahsus “etnik” bir isim olmayıp, siyasi bir ad (bütün Türk soylu halkları kucaklayan üst kimlik olarak) olduğunu ortaya koymaktadır. Göktürk Kağanlığı’nın kuruluşundan itibaren önce bu devletin, daha sonra bu imparatorluğa bağlı, kendi hususi adları ile de anılan, diğer Türk boylarının ortak adı olmuş ve zamanla Türk soyuna mensup bütün toplulukları ifade etmek üzere milli bir ad özelliğine yükselmiştir.

Coğrafi Ad Olarak Kullanılması Edit

Türkiye Edit

Coğrafi ad olarak Turkhia (= Türkiye) tabirine ilk defa Bizans kaynaklarında tesadüf edilmektedir. VI. asırda bu tabir Orta Asya için kullanılıyordu. 9-10. asırlarda Volga’dan Orta Avrupa’ya kadar olan sahaya bu ad verilmekte idi. Doğu Türkiye, Hazar Türkleri’nin ülkesi için; Batı Türkiye başında Türkler'in bulunduğu (Arpat) Macar ülkesi için kullanılıyordu.

13. asırda Mısır'da kurulan Memluk Devleti zamanında Mısır ve Suriye’ye Memluklerin bizzat kendisi “Türkiye” diyordu. Anadolu ise 12. asırdan itibaren “Türkiye” olarak tanınmıştır.

Türkistan Edit

"Türkistan" kelimesi ise Göktürklerden sonra Türkler'in yaşadığı alanlar için kullanılmaya başlanmıştır.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Also on FANDOM

Random Wiki